3. Reflectie

Er is bijna geen betere remedie tegen angst dan goed nadenken. Door een probleem op te schrijven of er in een gesprek uiting aan te geven, zetten we de belangrijkste elementen van op een rijtje. En als we eenmaal de aard van het probleem kennen, helpen we misschien niet het probleem zelf uit de wereld maar wel de vervelende bijkomstigheden zoals verwarring, verdringing, verbazing.

De Tuin, zoals Epicurus' commune bekend stond, bood veel inspiratie tot reflectie. Veel van de vrienden waren schrijvers. Diogenes Laërtius schreef Metrodurs bijvoorbeeld twaalf werken, waarond het verloren De weg naar wijsheid en Over Epicurus' zwakke gezondheid. In de gemeenschappelijke ruimtes van het huis in Melite en in de moestuin moet er afgebroken gelegenheid zijn geweest om met mensen die even intelligent als aardig waren na te denken over allerlei vraagstukken.

Epicurus wilde vooral dat hij en zijn vrienden hun angsten over geld, ziekte, dood en het bovennatuurlijke leerden analyseren. Als je logisch nadacht over sterfelijkheid, zou je, zo betoogde Epicurus, beseffen dat er na de dood slechts vergetelheid was en dat 'wat geen last bezorgt als het aanwezig is, kan ons slechts ongegronde zorgen baren wanneer het nog in de toekomst ligt.' Het had geen zin om je van te voren druk te maken over een situatie die je toch nooit mee zou maken:

Er is immers niets angstaanjagends in het leven voor wie goed heeft begrepen dat het niet angstaanjagend is om niet te leven.

Nuchter nadenken over de dingen kalmeerde de geest; Epicurus' vrienden werden zo de moeilijkheden bespaard waarmee ze anders in de buitenwereld, waar niet diep werd nagedacht, geconfronteerd zouden worden.

Van rijkdom wordt natuurlijk niemand echt ongelukkig. Maar de kern van Epicurus' betoog is dat we mét geld maar zónder vrienden, vrijheid en een leven vol bespiegeling nooit echt gelukkig zullen zijn. En als we die zaken wel hebben, maar geen fortuin dan zullen we nooit ongelukkig zijn.

Uit: De Troost van de filosofie - Alain de Boton

Vervolg

2. Vrijheid

Epicurus en zijn vrienden deden nog iets baanbrekends. Om niet te hoeven werken voor mensen die ze niet mochten en geen gehoor te hoeven geven aan eventuele vernederende bevelen, zeiden ze hun werk in de commerciële wereld van Athene vaarwel ('We moeten ons bevrijden uit de de gevangenis van het dagelijks leven en de politiek') en begonnen iets wat nog het beste als een commune kan worden omschreven. Ze namen genoegen met een eenvoudiger levenswijze in ruil voor onafhankelijkheid. Ze zouden minder geld hebben maar nooit meer de bevelen van verschrikkelijke meerderen hoeven op te volgen.

Dus kochten ze een moestuin dicht bij hun huis, een eindje buiten de oude Dipylon-poort, waar ze allerlei groenten verbouwden voor de keuken, waarschijnlijk bliton (kool), krommyon (ui) en kinara (de voorloper van de huidige artisjok, waarvan niet de bladeren maar alleen het hart eetbaar was). Hun dagelijkse kost was luxueus noch overdadig, maar wel lekker en voedzaam. Zoals Epicurus aan zijn vriend Menoikeus uitlegde: '[De wijze] verkiest niet de grootste hoeveelheid voedsel maar de smakelijkste.'

Het eenvoudige leven had geen invloed op het statusbewustzijn van de vrienden, want door afstand te nemen van de waarden van Athene beoordeelden ze zichzelf niet meer op grond van materieel bezit. Ze hadden geen reden om zich te schamen voor kale muren en geen profijt om te pronken met goud. Temidden van een groep vrienden die buiten het politieke en economische centrum van de stad leefden, viel er - in hiërarchische zin - niets te bewijzen.

Uit: de troost van de filosofie, Alain de Botton